Đức Mẹ La Vang

Năm 1798, vua Cảnh Thịnh (Nguyễn Quang Toản) ban chiếu chỉ cấm đạo ngày 17 tháng 8, mở đầu một đợt bách hại khốc liệt nhắm vào người Công giáo vùng Dinh Cát (nay là tỉnh Quảng Trị). Nhiều tín hữu phải rời làng trốn vào rừng sâu La Vang — vùng rừng rậm hoang vu, nhiều thú dữ và bệnh tật — để giữ đức tin. Theo truyền thống được cộng đoàn lưu truyền và ghi lại trong tài liệu của Tổng Giáo phận Huế, đoàn người lánh nạn hằng đêm tụ họp dưới gốc cây đa cổ thụ, cùng lần chuỗi Mân Côi và cầu nguyện giữa cảnh thiếu thốn, bệnh tật và sợ hãi.

Một hôm, theo lời kể truyền lại, Đức Mẹ hiện ra trong ánh sáng huy hoàng: Mẹ mặc áo choàng rộng, tay bồng Chúa Hài Đồng, có hai thiên thần cầm đèn hầu hai bên. Mẹ an ủi đoàn con đang khốn khổ, dạy họ nhìn lên cây lá xung quanh: lá cây sẵn có trong rừng (dân gian gọi là lá vằng) hái về nấu nước uống sẽ lành các chứng bệnh. Mẹ cũng hứa: ai đến nơi này cầu khẩn thì Mẹ sẽ nhận lời và ban ơn. Tên gọi "La Vang" được giải thích theo nhiều cách: từ "lá vằng" nói trại đi; hoặc từ tiếng "la vang" của đoàn người kêu cứu, gọi nhau trong rừng; cả hai cách giải thích đều được các tài liệu của Giáo hội Việt Nam ghi nhận là giả thuyết dân gian chứ không có kết luận dứt khoát.

Sau thời kỳ bách hại, họ đạo La Vang được thành lập (1862). Nhà thờ ngói đầu tiên được khánh thành năm 1901 với tước hiệu Đức Bà Phù Hộ Các Giáo Hữu, đồng thời là kỳ Đại hội Thánh Mẫu đầu tiên tại đây; một nhà thờ mới được cung hiến năm 1928. Ngày 22 tháng 8 năm 1961, Hội đồng Giám mục miền Nam Việt Nam chọn La Vang làm Đền thờ toàn quốc dâng kính Trái Tim Vô Nhiễm Đức Mẹ và Trung tâm Thánh Mẫu toàn quốc — quyết định được Hội đồng Giám mục Việt Nam thống nhất xác nhận lại ngày 1 tháng 5 năm 1980; Đức Gioan XXIII nâng nhà thờ La Vang lên hàng Tiểu Vương cung thánh đường (theo tài liệu Tổng Giáo phận Huế, năm 1961). Trong chiến tranh, nhà thờ bị bom đạn phá hủy năm 1972, chỉ còn trơ tháp chuông — hình ảnh trở thành biểu tượng của thánh địa suốt nhiều thập kỷ.

Năm 2008, Giáo hội được trao lại khu đất 21 ha của thánh địa. Ngày 15 tháng 8 năm 2012, viên đá đầu tiên xây Vương cung thánh đường mới được đặt xuống; thánh đường mới được cung hiến ngày 16 tháng 10 năm 2020. Đại hội La Vang được cử hành trọng thể các ngày 13–15 tháng 8 theo chu kỳ toàn quốc (kỳ gần nhất trước hiện tại là lần thứ 31 năm 2023; lần thứ 32 dự kiến năm 2026), quy tụ hàng trăm ngàn tín hữu từ khắp Việt Nam và hải ngoại. Cho tới nay, Tòa Thánh chưa ban hành tuyên bố chính thức về tính siêu nhiên của biến cố 1798; lòng sùng kính Đức Mẹ La Vang được Giáo hội tại Việt Nam khuyến khích như một truyền thống đức tin lâu đời của dân tộc.