NGƯỜI OYACACHI VÀ NỖI SỢ GẤU DỮ

Vào thế kỷ 16, vùng núi phía đông bắc Quito (Ecuador ngày nay) là nơi sinh sống của các cộng đồng bản địa, trong đó có người Oyacachi. Cuộc sống của họ gắn với rừng núi — và với một nỗi sợ rất cụ thể: những con gấu trên núi thường xuống bắt trẻ em. Theo truyền thống được lưu lại tại El Quinche, trong những ngày tháng hoang mang ấy, người Oyacachi đã thuật lại việc thấy một Bà hiện ra trong một hang đá. Bà hứa sẽ giải thoát con cái họ khỏi loài gấu dữ. Lúc bấy giờ, chưa có một pho tượng nào; chỉ có một thị kiến và một lời hứa được truyền miệng trong cộng đồng.

BÀ TRONG HANG VÀ BỨC TƯỢNG GỖ TUYẾT TÙNG

Năm 1586, nghệ nhân Don Diego de Robles khắc một pho tượng Đức Mẹ bồng Chúa Hài Đồng bằng gỗ tuyết tùng, cao khoảng 62 cm, theo đơn đặt hàng của người bản địa Lumbicí. Khi giao hàng, người Lumbicí không có tiền để trả. Robles bèn đổi pho tượng cho bộ tộc Oyacachi ở gần đó để lấy những tấm gỗ tuyết tùng lớn phục vụ công việc điêu khắc của mình.

Khi pho tượng được mang đến, các tù trưởng Oyacachi sững sờ: pho tượng giống hệt “Bà” đã hiện ra trong hang với họ. Theo cách đọc của truyền thống, Đức Mẹ đã đến với người Oyacachi trước cả khi pho tượng đến — Mẹ đã hiện diện với họ trong cơn sợ hãi, và bức tượng gỗ chỉ là sự xác nhận hữu hình của cuộc gặp gỡ ấy. Họ tha thiết xin Robles ở lại giúp xây nơi thờ tượng. Robles từ chối và lên đường ra về. Nhưng khi qua cầu, con ngựa của ông bỗng hất ông ngã xuống; ông kêu cầu Đức Mẹ và được cứu thoát một cách lạ lùng. Hiểu đó là dấu chỉ, Robles quay lại, ở lại với người Oyacachi và giúp họ dựng bàn thờ cùng nơi thờ pho tượng.

TƯỢNG VỀ EL QUINCHE

Pho tượng ở với người Oyacachi khoảng 15 năm. Đến năm 1604, giám mục sở tại cho chuyển tượng về làng El Quinche, và từ đó tượng mang tên Đức Mẹ El Quinche. Một đền thánh mới được xây tại đây năm 1630; nhà thờ bị trận động đất năm 1869 phá hủy rồi được xây dựng lại. Lòng sùng kính lan rộng khắp vùng Quito và cả Ecuador. Người Ecuador gọi Đức Mẹ El Quinche bằng cái tên trìu mến “La Pequeñita” — “Bé Nhỏ” — vì pho tượng nhỏ nhắn, diễn tả một Đức Mẹ gần gũi và khiêm hạ của người nghèo.

GIÁO HỘI NHÌN NHẬN NHƯ THẾ NÀO

El Quinche là lòng sùng kính truyền thống lâu đời của Ecuador. Câu chuyện Đức Mẹ hiện ra trong hang thuộc truyền thuyết dân gian gắn liền với linh ảnh, và Giáo hội chưa ban hành phán quyết tuyên bố tính siêu nhiên cho truyền thuyết ấy theo thủ tục điều tra hiện đại. Sự thừa nhận chính thức thể hiện qua việc kính viếng liên tục hơn bốn thế kỷ và qua việc Tòa Thánh công bố đền thánh El Quinche là Đền thánh Quốc gia của Ecuador năm 1985. Đức Mẹ El Quinche được tôn kính là Bổn Mạng của Ecuador, với ngày lễ chính là 21 tháng 11, lễ Đức Mẹ Dâng Chúa vào Đền Thánh. Ngày 8 tháng 7 năm 2015, Đức Phanxicô đã đến thăm El Quinche trong chuyến tông du Ecuador và gặp gỡ hàng giáo sĩ tại đây.

ĐỀN THÁNH QUỐC GIA CỦA ECUADOR NGÀY NAY

Đền thánh Quốc gia Đức Mẹ Dâng Chúa El Quinche tọa lạc tại thị trấn El Quinche, tỉnh Pichincha, cách thủ đô Quito khoảng 22 km về phía đông bắc, ở độ cao khoảng 2.600 mét. Mỗi tháng 11, hơn 800.000 người hành hương về El Quinche mừng lễ Đức Mẹ Dâng Chúa ngày 21 tháng 11 — nhiều đoàn đi bộ suốt nhiều ngày từ các tỉnh xa, làm nên một trong những cuộc hành hương lớn nhất vùng Andes. Ngoài lời hứa bảo vệ được truyền thống gắn với lần hiện ra trong hang, El Quinche không có tập hợp “sứ điệp” bằng lời nào được ghi lại. Sức sống của nơi này nằm ở một hình ảnh giản dị: Đức Mẹ nhỏ bé — “La Pequeñita” — đã đến với một bộ tộc nhỏ bé đang sợ hãi, trước cả khi họ có một pho tượng để tôn kính.