Trong số các hồ sơ được xét lại theo Chuẩn tắc mới của Bộ Giáo lý Đức tin ban hành ngày 17 tháng 5 năm 2024, trường hợp Đức Mẹ Rosa Mystica tại Montichiari – Fontanelle (giáo phận Brescia, bắc Ý) là một trong những trường hợp được quan tâm nhất, bởi lòng sùng kính này đã lan rộng khắp thế giới trong khi thái độ chính thức của giáo phận quê nhà của thị nhân suốt nhiều thập niên lại là dè dặt, thậm chí tiêu cực.
BỐI CẢNH: MỘT HỒ SƠ KÉO DÀI GẦN TÁM MƯƠI NĂM
Thị nhân Pierina Gilli (1911–1991), một y tá và tập sinh Dòng Nữ tỳ Bác ái, kể đã được Đức Mẹ hiện ra trong hai chu kỳ: năm 1947 tại Montichiari và năm 1966 tại thôn Fontanelle, với tước hiệu Rosa Mystica (Hoa Hồng Nhiệm Mầu) và biểu tượng ba hoa hồng. Giáo phận Brescia điều tra từ sớm nhưng không đi đến nhìn nhận nào. Ngày 30 tháng 6 năm 1968, Tòa Giám mục kêu gọi tín hữu không cổ võ lòng sùng kính dựa trên cách hiểu chưa được phê chuẩn về các sự kiện. Ngày 15 tháng 10 năm 1984, Đức Giám mục Bruno Foresti, dựa trên ý kiến có thẩm quyền của Bộ Giáo lý Đức tin thời đó, tuyên bố các lần hiện ra "không có dấu hiệu đáng tin", việc sùng kính liên quan không được phê chuẩn và không được thực hành hay cổ võ; tuyên bố này được xác nhận lại năm 1997.
Tuy vậy, dòng người hành hương đến Fontanelle không ngừng tăng. Từ năm 2001, các giám mục Brescia cho phép và điều tiết phụng tự công khai tại Fontanelle bằng các chỉ dẫn giáo phận, cử linh mục phụ trách khách hành hương; năm 2014 giáo phận lập Quỹ Rosa Mystica Fontanelle để quản lý khu vực. Bước ngoặt thể chế đến ngày 7 tháng 12 năm 2019, khi Đức Giám mục Pierantonio Tremolada, với sự đồng ý của Tòa Thánh qua Bộ Phụng tự, lập Đền thánh giáo phận "Rosa Mystica – Mẹ Giáo hội" tại Fontanelle. Song song đó, giáo phận mở quá trình duyệt xét lại theo hai giai đoạn: giai đoạn một (2013–2016) nghiên cứu lịch sử hồ sơ của Ủy ban điều tra giáo phận những năm 1947–1949 cùng các phân tích giáo luật, tâm lý và dược lý, đi đến đánh giá lại rất tích cực về con người Pierina Gilli; giai đoạn hai (từ 2018) phân tích thần học toàn bộ các sứ điệp trong Nhật ký của bà, với một Ủy ban Thần học Quốc tế đặc biệt kết luận nhất trí ngày 13 tháng 7 năm 2023, đề nghị các thẩm quyền nhìn nhận kinh nghiệm thiêng liêng này.
THƯ NGÀY 5 THÁNG 7 NĂM 2024 CỦA BỘ GIÁO LÝ ĐỨC TIN
Theo Chuẩn tắc 2024, mục đích chính của việc phân định không còn là xác lập tính siêu nhiên của hiện tượng, mà là đưa ra một đánh giá giáo lý – mục vụ dựa trên hoa trái của lòng sùng kính. Ngày 5 tháng 7 năm 2024, Hồng y Víctor Manuel Fernández, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, gửi Đức Giám mục Tremolada phán đoán giáo lý của Bộ về các sứ điệp của Pierina Gilli; thư được Đức Giáo hoàng Phanxicô chuẩn thuận trong buổi tiếp kiến cùng ngày và được công bố ngày 8 tháng 7.
Câu kết luận cốt lõi của thư viết: Bộ Giáo lý Đức tin "không tìm thấy yếu tố nào trong các sứ điệp được loan truyền bởi Pierina Gilli trực tiếp mâu thuẫn với giáo huấn của Giáo hội Công giáo về đức tin và luân lý", và "cũng không thể tìm thấy khía cạnh luân lý tiêu cực hay điểm đáng phê phán nào khác trong các sự kiện liên quan đến kinh nghiệm thiêng liêng này; trái lại, có thể tìm thấy nhiều khía cạnh tích cực nổi bật trong toàn bộ các sứ điệp, cùng một số điểm xứng đáng được làm sáng tỏ để tránh hiểu lầm". Thư kết luận: đề xuất thiêng liêng nảy sinh từ các kinh nghiệm của Pierina Gilli liên quan đến Đức Mẹ Hoa Hồng Nhiệm Mầu, nếu được hiểu theo ánh sáng của những điều đã phân tích, "không chứa các yếu tố thần học hay luân lý trái với giáo lý của Giáo hội".
Trong số các khía cạnh tích cực, thư nhấn mạnh lòng tin khiêm tốn và trọn vẹn của Pierina vào tác động từ mẫu của Đức Mẹ — nơi bà không có thái độ kiêu căng, tự mãn hay háo danh — và việc các bản văn của bà luôn hướng con người về Chúa Kitô, đúng tinh thần của Công đồng Vaticanô II: "khi Mẹ được tôn kính, thì Con… được nhận biết, yêu mến và tôn vinh cách xứng hợp" (Lumen Gentium 66). Tước hiệu "Mẹ Giáo hội" đi kèm cũng được ghi nhận là yếu tố giúp lòng sùng kính này không khép kín vào trải nghiệm cá nhân mà mở ra chiều kích cộng đoàn của Tin Mừng.
NHỮNG ĐIỂM BỘ GIÁO LÝ ĐỨC TIN YÊU CẦU LÀM SÁNG TỎ
Thứ nhất, trong Nhật ký có những cách diễn đạt trình bày Đức Mẹ như Đấng Trung Gian đứng ra "kìm giữ" công lý của Thiên Chúa đang muốn giáng phạt nhân loại. Bộ khẳng định hình ảnh Đức Mẹ như một "cột thu lôi" như thế "phải tránh", vì Chúa Kitô là Đấng Cứu Chuộc và là Đấng Trung Gian duy nhất giữa Thiên Chúa và loài người (1 Tm 2,5-6); sự hợp tác của Đức Mẹ luôn phải được hiểu là lời chuyển cầu từ mẫu và giữ vai trò phụ thuộc (Lumen Gentium 62). Các tước hiệu Pierina dùng như "Đức Mẹ Cứu Chuộc", "Đức Mẹ Ân Sủng", "Đức Mẹ Trung Gian" cũng cần được giải thích trong giới hạn ấy.
Thứ hai, ba hoa hồng được giải nghĩa là "cầu nguyện – hy sinh – sám hối" là những thực hành có giá trị lớn và là trọng tâm kinh nghiệm thiêng liêng của riêng Pierina, nhưng không được trình bày như thể đó là cốt lõi, trung tâm hay bản tổng hợp của Tin Mừng cho mọi tín hữu; trung tâm của Tin Mừng chỉ có thể là đức ái, như Tân Ước nhiều lần nhắc lại (Gl 5,14; 1 Ga 3,14; Ga 13,35).
SẮC LỆNH NIHIL OBSTAT CỦA GIÁM MỤC BRESCIA
Dựa trên phán đoán của Bộ, ngày 8 tháng 7 năm 2024, Đức Giám mục Tremolada ban hành sắc lệnh số 749/24, tuyên bố "Nihil obstat" — theo đúng thuật ngữ của Chuẩn tắc số 17 — để "nhìn nhận giá trị mục vụ và cổ võ việc phổ biến đề xuất thiêng liêng này, kể cả qua các cuộc hành hương có thể tổ chức". Sắc lệnh nói rõ: về việc sùng kính Đức Mẹ Rosa Mystica tại Montichiari, tín hữu "được phép gắn bó với việc sùng kính này cách thận trọng" (Chuẩn tắc, điều 22 §1), "mặc dù điều này không hàm ý tuyên bố tính cách siêu nhiên của hiện tượng liên quan" (điều 22 §2), và nhắc lại rằng tín hữu không buộc phải tin. Sắc lệnh được công bố long trọng trong Thánh lễ tại Fontanelle ngày 13 tháng 7 năm 2024, ngày lễ hằng năm của đền thánh. Theo cách giải thích của chính Đức Giám mục khi công bố, sắc lệnh áp dụng cho giáo phận Brescia; các giám mục khác, theo Chuẩn tắc mới, tự đánh giá điều gì là thận trọng về mặt mục vụ tại giáo phận của mình sau khi tham khảo Bộ Giáo lý Đức tin.
Ý NGHĨA VÀ GIỚI HẠN CỦA QUYẾT ĐỊNH
Nihil obstat là mức kết luận tích cực cao nhất mà Chuẩn tắc 2024 dành cho đường phân định thông thường; việc tuyên bố một hiện tượng là siêu nhiên nay chỉ còn là khả năng hoàn toàn ngoại lệ, dành riêng cho Đức Giáo hoàng. Do đó, những dòng tít báo chí kiểu "Vatican công nhận các lần hiện ra Rosa Mystica" là không chính xác: Tòa Thánh và giáo phận Brescia không tuyên bố các lần hiện ra năm 1947 và 1966 là siêu nhiên, mà khẳng định đề xuất thiêng liêng phát sinh từ kinh nghiệm của Pierina Gilli — khi được hiểu kèm các điểm làm sáng tỏ — không có gì trái với đức tin và luân lý, đồng thời nhìn nhận những hoa trái thiêng liêng và mục vụ phong phú của lòng sùng kính. Tín hữu được tự do gắn bó hay không, trong tinh thần vâng phục và thận trọng mà Giáo hội vẫn dành cho các mặc khải tư.