NĂM ĐỢT XÂY DỰNG TRÊN MỘT VÁCH ĐÁ

Đền thánh Las Lajas có một đặc điểm không nơi nào có được: ngôi đền không có bức hậu cung xây thêm — vách đá tự nhiên của hẻm núi chính là bức tường phía sau bàn thờ, và linh ảnh Đức Mẹ nằm ngay trên vách đá ấy. Vì thế, qua gần ba thế kỷ, năm đợt xây dựng nối tiếp nhau đều phải "mọc" ra từ vách đá. Đợt đầu là nguyện đường tranh do cha Villafuerte khởi xướng ngay sau biến cố năm 1754. Khoảng năm 1795–1796, một nguyện đường bằng gạch có mái vòm thay thế. Sang thế kỷ XIX, đền thánh được nới rộng một cách táo bạo dưới bàn tay kiến trúc sư người Ecuador Mariano Aulestia; nhà văn Santiago Pérez Manosalva — sau này là tổng thống Colombia — đã mô tả công trình với lòng thán phục trong ký sự hành trình năm 1853 của ông. Cuối cùng, để nối hai bờ hẻm núi và đón đoàn hành hương ngày càng đông từ cả Colombia lẫn Ecuador, dự án cây cầu hai vòm và ngôi đền hiện tại được thực hiện.

NGÔI ĐỀN TÂN GOTHIC "LƠ LỬNG" TRÊN HẺM NÚI

Ngày 1 tháng 1 năm 1916, viên đá đầu tiên của đền thánh hiện tại được làm phép. Công trình do kỹ sư người Ecuador J. Gualberto Pérez và kiến trúc sư Lucindo Espinosa, người tỉnh Nariño, phụ trách; kinh phí khoảng 1.850.000 peso thời bấy giờ hầu như hoàn toàn do tín hữu hai nước đóng góp — trong đó nổi bật là ông José María Rivera, một người mù được gọi là "El Ciego Rivera", người đã dành nhiều năm đi khắp các làng mạc quyên góp cho đền thánh. Ngôi đền bằng đá xám và trắng theo phong cách Tân Gothic hoàn thành vào tháng 8 năm 1949: từ chân hẻm núi đến đỉnh tháp cao 100 m; cây cầu hai vòm cao 50 m bắc qua sông Guáitara vừa là lối vào, vừa là quảng trường của đền; phía dưới cầu là một nhà nguyện hầm kính Thánh Tâm Chúa Giêsu.

Danh tiếng kiến trúc của Las Lajas vượt khỏi biên giới Colombia: năm 1984, chính phủ Colombia công nhận đền thánh là di tích thuộc di sản văn hoá quốc gia (việc công nhận được mở rộng bằng Nghị quyết 1592 năm 2006). Năm 2007, trong cuộc bình chọn do báo El Tiempo tổ chức, Las Lajas được chọn là một trong bảy kỳ quan của Colombia, xếp thứ hai chỉ sau Nhà thờ Muối Zipaquirá. Năm 2015, báo The Daily Telegraph của Anh xếp đền thánh này đứng đầu danh sách những nhà thờ đẹp nhất thế giới.

CÁC VĂN KIỆN CỦA TÒA THÁNH

Sự nâng đỡ của Tòa Thánh dành cho Las Lajas thể hiện qua ba văn kiện của hai triều giáo hoàng. Ngày 31 tháng 5 năm 1951, Đức Piô XII ban sắc lệnh cho phép đội triều thiên giáo luật cho linh ảnh với tước hiệu "Sancta Virgo de Rupe" — Thánh Nữ Trinh của Vách Đá; lễ đội triều thiên được Đức Hồng y Antonio Samorè cử hành long trọng ngày 16 tháng 9 năm 1952. Ngày 30 tháng 8 năm 1954, cũng Đức Piô XII ký sắc lệnh "Templum per decorum" nâng đền thánh lên hàng Tiểu Vương cung thánh đường. Ngày 26 tháng 4 năm 1965, Đức Phaolô VI ký sắc lệnh "Tutela caelestis virtutis" tuyên bố Đức Mẹ Mân Côi Las Lajas là Bổn mạng của Giáo phận Ipiales.

Cần phân biệt rõ ý nghĩa của các văn kiện này: chúng tôn vinh linh ảnh và cổ võ lòng sùng kính của tín hữu — chúng không phải là một phán quyết tuyên bố biến cố năm 1754 có nguồn gốc siêu nhiên theo thủ tục phân định của Giáo hội. Cho đến nay, chưa từng có văn kiện nào như vậy về Las Lajas. Vì thế, Las Lajas được xếp — như Aparecida ở Brazil hay Chiquinquirá cũng tại Colombia — vào nhóm lòng sùng kính truyền thống được Giáo hội nâng đỡ cách trọng thể, chứ không thuộc nhóm các nơi hiện ra đã được Giáo hội công nhận là siêu nhiên.

HÀNH HƯƠNG HAI BÊN BIÊN GIỚI

Đền thánh nằm cách biên giới Ecuador chỉ khoảng 10 km, nên Las Lajas là điểm hành hương chung của tín hữu cả hai nước. Dòng người hành hương kéo dài quanh năm, đông nhất vào ba dịp: Tuần Thánh — nhiều đoàn từ Pasto và Túquerres đi bộ hơn 12 giờ để xuống đền; lễ bổn mạng giữa tháng 9, đặc biệt hai ngày 15 và 16; và mùa Giáng Sinh cùng những ngày đầu năm mới. Ngày nay, một tuyến cáp treo vượt hẻm núi giúp người hành hương xuống đến đền và ngắm toàn cảnh ngôi đền "lơ lửng" giữa hai vách đá — hình ảnh đã trở thành biểu tượng của miền nam Colombia.