VÌ SAO PHẢI ĐỌC LẠI NGUYÊN VĂN?
Cuapa xuất hiện trong rất nhiều danh sách phổ thông như một “lần hiện ra đã được Giáo hội phê chuẩn”, có nơi còn ghi cụ thể: “năm 1994, Đức Giám mục Bosco Vivas Robelo tuyên bố các lần hiện ra là đáng tin”. Nhưng khi truy lại đúng những văn bản giáo quyền được trích dẫn cho Cuapa — hiện được tập hợp tại mục văn kiện chính thức của Miracle Hunter, đối chiếu với nghiên cứu của nhà Đức Mẹ học René Laurentin — bức tranh hiện ra khác hẳn: cả ba văn bản đều là phép xuất bản và lời tựa giới thiệu trình thuật, không văn bản nào tuyên bố tính siêu nhiên.
VĂN BẢN THỨ NHẤT (1982): PHÉP XUẤT BẢN CỦA ĐỨC CHA VIVAS ROBELO
Năm 1982, Đức cha Bosco Martín Vivas Robelo, khi ấy là Giám mục phụ tá kiêm Tổng đại diện Tổng giáo phận Managua — lưu ý: không phải giám mục của Juigalpa, giáo phận nơi xảy ra biến cố — ra một tuyên bố chỉ vỏn vẹn một câu: “Tôi, người ký tên dưới đây, Giám mục phụ tá và Tổng đại diện Tổng giáo phận Managua, cho phép xuất bản trình thuật về các lần hiện ra của Đức Trinh Nữ Maria tại Cuapa.” Trong truyền thống giáo luật, đây là một phép xuất bản (autorización) cho một ấn phẩm đạo đức: nó bảo đảm nội dung không trái đức tin, chứ không phải phán quyết về tính siêu nhiên của biến cố được kể.
VĂN BẢN THỨ HAI (13 THÁNG 11): LỜI TỰA CỦA GIÁM MỤC SỞ TẠI
Văn bản quan trọng nhất đến từ Đức cha Pablo Antonio Vega Mantilla, Giám mục giáo phận Juigalpa. Phần lớn tài liệu thứ cấp ghi ngày 13 tháng 11 năm 1982; riêng Laurentin, được cha Ángel Peña trích lại trong khảo luận về các lần hiện ra tại Nicaragua, ghi ngày ký là 13 tháng 11 năm 1983 — một chênh lệch chưa được giải quyết dứt khoát giữa các nguồn, và trang này ghi nhận cả hai.
Trong lời tựa cho bản trình thuật của Bernardo, Đức cha Vega viết: đã gần ba năm kể từ khi một nông dân đến trình bày sứ điệp ông nói đã nhận từ Đức Maria; vì đã xuất hiện những phiên bản xuyên tạc làm sai lệch ý nghĩa sứ điệp, nên “theo bổn phận bảo vệ lòng đạo đức lành mạnh của tín hữu và sự thật của các sự kiện, với tư cách giám mục của nơi này, tôi thấy mình có nghĩa vụ bảo toàn tính xác thực của các sự kiện, để giúp phân định giá trị đích thực của sứ điệp được nói tới”. Câu tiếp theo làm rõ nghĩa của “tính xác thực” ở đây: “Bản trình thuật chúng tôi giới thiệu giữ đúng nội dung và ngôn ngữ của chính người đã nhận các thị kiến.” Nói cách khác, điều giám mục bảo chứng là tính trung thực của bản văn trình thuật — đúng lời kể gốc của thị nhân, không bị xuyên tạc — nhằm giúp việc phân định về sau, chứ ngài không kết luận việc phân định ấy. Ngài còn nhận xét mình ngạc nhiên trước điểm nhấn của sứ điệp về bổn phận “kiến tạo hòa bình và xây dựng thế giới”, và giới thiệu trình thuật “như một lời mời suy tư” về các bổn phận xã hội của Kitô hữu. Laurentin nhận định văn bản này được công bố cách kín đáo, không theo thể thức pháp lý của một mệnh lệnh, sắc lệnh hay công nhận chính thức.
VĂN BẢN THỨ BA (1994): LẠI LÀ PHÉP XUẤT BẢN
Ngày 10 tháng 6 năm 1994, Đức cha Vivas Robelo — lúc này là Giám mục giáo phận León — viết cho cuốn sách “Hãy để trời và đất hợp nhất” của Stephen và Miriam Weglian: “Tôi cho phép xuất bản câu chuyện về các lần hiện ra của Đức Trinh Nữ Maria tại Cuapa và các sứ điệp đã ban cho Bernardo Martínez… Mong ấn phẩm này giúp những ai đọc nó được gặp gỡ Chúa Giêsu Kitô trong Giáo hội qua trung gian của Mẹ Chúa chúng ta.” Đây là toàn bộ nội dung “phê chuẩn năm 1994” mà nhiều trang web diễn giải thành tuyên bố đáng tin: vẫn là phép xuất bản một cuốn sách, do một giám mục không phải giám mục sở tại ký, và không hề có cụm từ nào tương đương “constat de supernaturalitate” hay “đáng tin” (worthy of belief) như trong các phán quyết dứt khoát tại Kibeho (2001) hay San Nicolás (2016).
NHỮNG GÌ ĐÃ THỰC SỰ ĐƯỢC PHÊ CHUẨN
Dù không có phán quyết siêu nhiên, Cuapa không phải là một hiện tượng bị bỏ mặc. Các giám mục liên hệ đã cho phép công bố trình thuật và sứ điệp, lòng sùng kính lan rộng được giáo quyền đồng hành, khách hành hương được tự do đến cầu nguyện, và nơi hiện ra được tôn kính như đền thánh quốc gia của Nicaragua. Đó là những phê chuẩn thực chất về việc biểu lộ đức tin — tương đương với mức mà Chuẩn tắc ngày 17 tháng 5 năm 2024 của Bộ Giáo lý Đức tin gọi là nihil obstat: không tuyên bố tính siêu nhiên, nhưng nhìn nhận hoa trái thiêng liêng và cho phép sùng kính. Trình bày Cuapa ở mức này vừa tôn trọng sự nhiệt thành của các tín hữu Nicaragua, vừa trung thực với nguyên văn các văn kiện — và là cách trang này chọn xếp hạng Cuapa, thay vì lặp lại nhãn “đã công nhận siêu nhiên” thiếu căn cứ văn bản.