VÙNG TRUYỀN GIÁO TOBATÍ
Câu chuyện Caacupé bắt đầu trong những vùng truyền giáo đầu tiên của Paraguay thuộc địa, nơi các tu sĩ rao giảng Tin Mừng cho người Guaraní bản địa. José là một người Guaraní đã theo đạo Công giáo tại vùng truyền giáo Tobatí; ông là thợ điêu khắc. Vào khoảng năm 1600 (một số nguồn ghi năm 1603), José vào rừng tìm gỗ và lương thực thì chạm trán nhóm người Mbaya — bộ tộc đối địch thời đó thường truy lùng những tín hữu bản địa. Bị rượt đuổi giữa rừng sâu, không đường thoát, José lâm vào cơn nguy khốn tột độ.
JOSÉ NẤP SAU THÂN CÂY
Trong cơn hoảng loạn, José khấn hứa với Đức Mẹ: nếu được thoát nạn, ông sẽ khắc một tượng Mẹ bằng gỗ để tạ ơn. Theo lời kể truyền lại, Đức Mẹ chỉ cho ông một thân cây lớn để ẩn nấp, và những người truy đuổi đi ngang qua mà không hề phát hiện ra ông. Tên gọi Caacupé, theo cách giải thích trong tiếng Guaraní được truyền thống lưu giữ, nghĩa là “nấp sau thân cây đó” — cả một câu chuyện cứu thoát gói gọn trong một địa danh.
Thoát nạn, José giữ trọn lời hứa. Ông quay lại lấy gỗ từ chính thân cây đã che chở mình và khắc hai pho tượng Đức Mẹ: pho tượng lớn ông dâng cho nhà thờ Tobatí, còn pho tượng nhỏ khoảng 50 cm ông giữ kính riêng. Tượng nhỏ mang khuôn mặt thanh tú, hai tay chắp trước ngực theo dáng Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội — hình ảnh một người thợ bản địa tạc nên bằng lòng biết ơn.
TƯỢNG “ĐỨC MẸ CÁC PHÉP LẠ”
Nhiều năm sau, khi một trận lụt lớn tạo thành hồ Ypacaraí dâng nước đe dọa các làng mạc quanh vùng, các tu sĩ Phanxicô cùng dân chúng rước pho tượng nhỏ của José đi cầu nguyện và làm phép nước. Nước rút đi, và từ đó pho tượng được gọi là “Đức Mẹ các Phép Lạ” (Virgen de los Milagros). Lòng sùng kính lớn dần quanh pho tượng nhỏ bé; nhà thờ đầu tiên tại Caacupé được khánh thành ngày 8 tháng 12 năm 1765, và thị trấn Caacupé chính thức thành lập năm 1770 quanh ngôi đền thánh. Theo dòng thế kỷ, Caacupé trở thành thủ đô thiêng liêng của Paraguay. Vương cung thánh đường hiện nay bắt đầu được xây dựng từ năm 1945 để đón lượng khách hành hương ngày càng đông.
GIÁO HỘI NHÌN NHẬN NHƯ THẾ NÀO
Caacupé là lòng sùng kính truyền thống của dân tộc Paraguay, không phải một vụ hiện ra được điều tra theo thủ tục hiện đại; Giáo hội chưa ban hành phán quyết tuyên bố tính siêu nhiên cho truyền thuyết về ông José. Sự thừa nhận được thể hiện qua việc kính viếng liên tục suốt bốn thế kỷ tại đền thánh quốc gia: Đức Mẹ Caacupé được tôn kính là Bổn Mạng của Paraguay, và ngày lễ của Mẹ — 8 tháng 12, lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội — là quốc lễ của nước này. Ngày 18 tháng 5 năm 1988, Thánh Gioan Phaolô II hành hương đến Caacupé và phó thác Giáo hội tại Paraguay cho Đức Mẹ. Tháng 7 năm 2015, Đức Phanxicô cũng đã đến cầu nguyện tại vương cung thánh đường này trong chuyến tông du Paraguay.
THỦ ĐÔ THIÊNG LIÊNG CỦA PARAGUAY NGÀY NAY
Vương cung Thánh đường Đức Mẹ các Phép Lạ tại thành phố Caacupé, tỉnh Cordillera, cách thủ đô Asunción khoảng 54 km về phía đông, là đền thánh quốc gia của Paraguay. Mỗi năm vào dịp lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm 8 tháng 12, gần một triệu người Paraguay hành hương về Caacupé — nhiều người đi bộ từ xa, có người đi bằng đầu gối đoạn cuối — làm nên cuộc hành hương lớn nhất nước này. Caacupé không có “sứ điệp” bằng lời nào được ghi lại; truyền thống chỉ lưu lại một lời khấn hứa và một sự che chở. Tâm điểm đạo đức của câu chuyện là lòng biết ơn và việc giữ lời hứa: người thợ Guaraní nghèo đã khắc tượng tạ ơn từ chính thân cây cứu mình, và Đức Mẹ — “nơi ẩn náu của người bị truy đuổi” — trở thành Bổn Mạng của cả một dân tộc gắn liền với căn tính Guaraní.